اینجا همه چیز در همه

تقدیم به اصغر فرهادی

حسین شاکر — Wed, 29 Feb 2012 20:04:24 GMT

سلام اصغر اقا خیلی چاکریم اره چاکریم این اولین جمله فارسی شاید تنهاترین جمله فارسی بود که در سالن کداک تیاتر از طرف بهترین دوستت شنیدی

اصغر جون نمی دانم چه بنویسم و چه بگویم در مقابل هنرمندی که اسکار را برده و هنر را در سالن کداک تیاتر لس انجلس به زانو در اوره صد البته کم می اورم .من به چشم خود دیدم که هنر به همراه هفت فرزندش جلوی تو زانو زد

راستش را بخواهی در بامداد دوشنبه که به اسمان نگاه می کردم شهاب بچه ای را دیدام که با سرعت باور نکردنی دل شب را بی رحمانه می شکافت. بی اختیار ارزو کردم که تو را رو سن سالن در مقابل دیده گان میلیونها نفر ببینم اری اصغر خان تو اون شب یه شوالیه نیزه به دست ایستاده بر حلقه فیلم نگرفتی تو اشک شوق میلیونها ایرانی را گرفتی که هر قطره از ان اشکها که باور دارم برای تو عزیزتر از اسکاری است که بالای سر بردی تو که هر جا رفتی و بودی از مردم سرزمینت حرف زدی اری تو در ان شب به یاد ماندنی قلب مرا به عنوان هدیه بردی مبار وجود مبارکت تمام اسکار های عالم تقدیم تو

اصغر خیلی چاکریم

اصغر فرهادی

حسین شاکر — Wed, 29 Feb 2012 19:50:20 GMT

اصغر فرهادی (زادهٔ ۱۳۵۱ در خمینی‌شهر کنونی؛ همایون‌شهر سابق) کارگردان و فیلم‌نامه‌نویس ایرانی است. وی تنها ایرانی است که موفق به کسب جایزه اسکار شده‌است. او این جایزه را برای کارگردانی فیلم جدایی نادر از سیمین دریافت کرد؛ او همچنین نامزد دریافت همین جایزه برای فیلم نامه غیراقتباسی برای فیلم خود بود. پیشتر وی برنده سه جایزه سیمرغ بلورین بهترین کارگردانی در سال‌های ۱۳۸۴، ۱۳۸۷ و ۱۳۸۹ شده‌است.^[۱]^[۲] خرس نقره‌ای جشنواره فیلم برلین به عنوان بهترین کارگردان برای فیلم دربارهٔ الی و خرس طلایی جشنواره برلین به خاطر فیلم جدایی نادر از سیمین از دیگر افتخارات اوست. وی همچنین برنده جایزه بهترین فیلم خارجی در جشنواره گلدن گلوب سال ۲۰۱۲ میلادی به خاطر کارگردانی و نویسندگی فیلم جدایی نادر از سیمین شد. او اولین فیلمساز ایرانی است که توانسته‌است این جایزه را به خود اختصاص دهد.

زندگی‌نامه

فرهادی پس از گذراندن دوره لیسانس در رشته تئاتر از دانشکده هنرهای زیبا دانشگاه تهران، مدرک فوق لیسانس خود در همین رشته را از دانشگاه تربیت مدرس دریافت کرد. او فعالیت در سینما را از سال ۱۳۶۵ در انجمن سینمای جوان اصفهان آغاز کرد^[۳]. نخستین حضور حرفه‌ای او در سینما در فیلم ارتفاع پست ساخته ابراهیم حاتمی‌کیا در سال ۱۳۸۰ به عنوان فیلمنامه‌نویس بود.^[۱]

حاشیه‌ها

بیشتر منتقدین و اهالی سینما مهمترین ساخته‌های فرهادی را فیلم‌های درباره الی و جدایی نادر از سیمین می‌دانند.^{[نیازمند منبع]} دربارهٔ الی پیش از آغاز بیست و هفتمین جشنواره فیلم فجر به دلیل بازی گلشیفته فراهانی در آن توسط مقامات وزارت ارشاد از جشنواره کنار گذاشته شد. سرانجام دستور حضور فیلم در جشنواره پس از رایزنی‌های نهادهای غیردولتی سینما و برخی داوران جشنواره و در پی درخواست مشاور امور هنری رئیس‌جمهور وقت به وزیر ارشاد صادر شد. پس از آن هم در حالی که فیلم از وزارت ارشاد پروانهٔ نمایش داشت و در برنامهٔ اکران نوروز قرار داشت، به دلایل نامعلومی از اکران آن جلوگیری شد که البته پس از گذشت نزدیک به چهارماه توقیف بی‌دلیل سرانجام اکران شد.

اصغر فرهادی در چهاردهمین جشن خانه سینما و پس از دریافت جایزه بهترین کارگردانی برای فیلم دربارهٔ الی گفت: «ای کاش وضع مملکت طوری شود که گلشیفته (فراهانی) بتواند برگردد، امیدوارم که بهرام بیضایی برگردد، امیر نادری بتواند در ایران فیلم بسازد و امیدوارم که جعفر پناهی هم بتواند در ایران فیلم بسازد.» به‌دنبال انتشار این سخنان، بی‌درنگ رسانه‌های خبری وابسته یا نزدیک به اصول‌گرایان و تندروها واکنش‌های تندی از خود نشان دادند. وب‌گاه جهان‌نیوز از لغو پروانه ساخت فیلم جدید اصغر فرهادی با عنوان جدایی نادر از سیمین به دلیل «اظهارات ساختارشکنانه»اش خبر داد، و وب‌گاه هنرنیوز متعلق به هیئت اسلامی هنرمندان نیز خبر داد که مجوز فیلم او با دستور مستقیم سیدعلیرضا سجادپور، مدیرکل اداره کل نظارت و ارزشیابی سینمای حرفه‌ای وزارت ارشاد، لغو شده‌است. خبرگزاری فارس در یادداشتی ادعا کرد که اصغر فرهادی در جشن خانه سینما «خواستار تغییر هر چه زودتر وضعیت مملکت شد» و روزنامه کیهان این کارگردان را «هتاک» خواند و اعلام کرد که اصغر فرهادی «در موضع‌گیری‌های اخیر خود با محافل جریان برانداز هم‌نوایی می‌کند». کیهان در رابطه با اصغر فرهادی اظهار داشت او «در تلاش است با ژست اپوزیسیون و بیان سخنان ساختارشکنانه حمایت جشنواره‌های غربی و رسانه‌های ضدایرانی را نیز جلب نماید». در نهایت در اوایل مهرماه سال ۱۳۸۹ درحالیکه فیلمبرداری جدایی نادر از سیمین به پیشرفت ۲۰ درصدی رسیده بود، جواد شمقدری، معاون سینمایی وزارت ارشاد در گفت‌وگو با خبرگزاری دانشجویان ایران، ایسنا اعلام کرد اصغر فرهادی به دلیل حرف‌هایش که «حرف‌های جالبی نبودند» مجوز ساخت فیلم خود را از دست داده‌است و افزود که به آقای فرهادی یک هفته مهلت داده شده تا «حرف‌های‌شان را اصلاح کنند»، اما ایشان نظرات خود را پس نگرفته‌است.^[۴] پس از توضیحات اصغر فرهادی درباره سخنانش در جشن سینما که اعلام کرده بود «داستان شکل دیگری به خود گرفته که من مایل و معتقد به آن نبوده‌ام.» حمیدرضا دیبایی مدیر روابط عمومی معاونت سینمایی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در گفت‌وگو با ایسنا، اظهار کرد که منعی برای ادامه‎ ‎تولید فیلم اصغرفرهادی وجود ندارد.^[۵]

آثار

کارگردان

جدایی نادر از سیمین (۱۳۸۹)
درباره الی (۱۳۸۷)
چهارشنبه‌سوری (۱۳۸۴)
شهر زیبا (۱۳۸۲)
رقص در غبار (۱۳۸۱)
داستان یک شهر ۲ (مجموعه تلویزیونی) (۱۳۸۰) «شبکهٔ تهران»
داستان یک شهر (مجموعه تلویزیونی) (۱۳۷۸) «شبکهٔ تهران»^[۶]

فیلمنامه‌نویس

جدایی نادر از سیمین (۱۳۸۹)
درباره الی (۱۳۸۷)
دایره زنگی (۱۳۸۶)
کنعان (۱۳۸۶)
چهارشنبه‌سوری (۱۳۸۴)
شهر زیبا (۱۳۸۲)
رقص در غبار (۱۳۸۱)
ارتفاع پست (۱۳۸۰)
داستان یک شهر ۲ (مجموعه تلویزیونی) (۱۳۸۰)
داستان یک شهر (مجموعه تلویزیونی) (۱۳۷۸)
روزگار جوانی (مجموعه تلویزیونی، ۱۳۷۷)

جوایز

برنده هشتاد و چهارمین جایزه اسکار بهترین فیلم خارجی به خاطر کارگردانی فیلم جدایی نادر از سیمین (سال ۲۰۱۲)^[۷]
برنده جایزه بهترین فیلم خارجی در جشنواره گلدن گلوب سال ۲۰۱۲ به خاطر کارگردانی و نویسندگی فیلم جدایی نادر از سیمین(۲۰۱۲).^[۸]
برنده جایزه ویژه هیأت داوران (جایزه بزرگ و تندیس مروارید سیاه) پنجمین دوره جشنواره بین‌المللی فیلم ابوظبی^[۹]
انتخاب به عنوان بهترین فیلم‌ساز سال خاورمیانه از طرف مجله آمریکایی «ورایتی» Variety^[۹]
برنده جایزه بهترین فیلم از جشنواره فیلم سیدنی جدایی نادر از سیمین (۲۰۱۱)
برنده خرس طلایی بهترین فیلم در شصت و یکمین جشنواره فیلم برلین برای فیلم جدایی نادر از سیمین (۲۰۱۱)
برنده سیمرغ بلورین بهترین فیلم از نگاه تماشاگران در بیست و نهمین جشنواره فیلم فجر برای فیلم جدایی نادر از سیمین (۱۳۸۹)
برنده سیمرغ بلورین بهترین کارگردانی در بیست و نهمین جشنواره فیلم فجر برای فیلم جدایی نادر از سیمین (۱۳۸۹)
برنده سیمرغ بلورین بهترین فیلمنامه در بیست و نهمین جشنواره فیلم فجر برای فیلم جدایی نادر از سیمین (۱۳۸۹)
برنده جایزه بهترین فیلمنامه در چهارمین دوره جوایزه اسکرین آسیا پاسیفیک برای فیلمنامه جدایی نادر از سیمین (۲۰۱۰)
برنده تندیس بهترین کارگردانی در چهاردهمین جشن خانه سینما برای فیلم درباره الی... (۱۳۸۹)
برنده تندیس بهترین فیلم در چهاردهمین جشن خانه سینما برای فیلم درباره الی به طور مشترک با محمود رضوی (۱۳۸۹)
برنده جایزه بهترین فیلم‌نامه‌نویسی در سومین دوره جوایز اسکرین آسیا پاسیفیک استرالیا برای فیلم درباره الی (۲۰۰۹)
برنده جایزه ویژه هیئت داوران در سومین دوره جوایز اسکرین آسیا پاسیفیک استرالیا برای فیلم درباره الی (۲۰۰۹)^[۲]
برنده جایزه روزنامه در استاندارد در ویناله برای فیلم درباره الی (۲۰۰۹)
برنده خرس نقره‌ای بهترین کارگردانی در پنجاه و نهمین جشنواره فیلم برلین برای فیلم درباره الی (۱۳۸۷)
سیمرغ بلورین بهترین کارگردانی در بیست و چهارمین جشنواره فیلم فجر برای فیلم چهارشنبه‌سوری (۱۳۸۴)
سیمرغ بلورین بهترین کارگردانی در بیست و هفتمین جشنواره فیلم فجر برای فیلم درباره الی (۱۳۸۷)
برنده جایزه ویژه هیات داوران سال ۱۳۸۱ برای رقص در غبار
قرقاول نقره‌ای بهترین کارگردانی در یازدهمین جشنواره فیلم کرالا برای فیلم چهارشنبه‌سوری (۲۰۰۶)^[۱۰]
برنده جایزه بهترین فیلم داستانی هشتمین دوره جشنواره فیلم ترایبکا در سال ۲۰۰۹ به خاطر فیلم درباره الی

تقدیر یک جادوگر(استیو پاول جابز به تاریخ پیوست )

حسین شاکر — Sat, 08 Oct 2011 10:28:42 GMT

استیو جابز، مردی بود که همچون سیب گاز زده اپل به نماد این شرکت تبدیل شد.
به گزارش بی‌بی‌سی مشتریان اپل در سال های گذشته به دیدن تصویر او در کنار محصولات جدید این شرکت عادت کرده بودند اما جای او یک روز پیش از مرگش، هنگام معرفی آخرین محصول این شرکت، آیفون ۴ اس خالی بود.
مردی میانسال که گاهی با ته‌ریش و گاهی با صورت تراشیده و با لباسی ساده و بی‌تکلف، محصولات را در دست می‌گرفت و معرفی می‌کرد.

او در ماه‌های گذشته به علت ابتلا به سرطان روز به روز تکیده‌تر شده بود.

آقای جابز از ماه ژانویه به علت بیماری در مرخصی بود و در اواخر اوت هم خبر کناره‌گیری خود را از مدیرعاملی اپل اعلام کرده بود.

محصولاتی مانند لوح الکترونیک آی پد، گوشی همراه آیفون، لپ‌تاپ‌های مک‌بوک و پخش کننده الکترونیک آی‌پاد از وسایلی هستند که به نام آقای جابز گره خورده‌اند.
محصولاتی که در کنار فناوری برتر، با زیبایی و جذابیت خاص خود دل مشتریان را می‌ربود.

استیو جابز که متولد ۱۹۵۵ بود، پدری سوری و مادری آمریکایی داشت ولی پس از تولد به خانواده دیگری برای سرپرستی سپرده شده بود.

او در سال ۱۹۷۶، زمانی که ۲۱ سال داشت به همراه دوستش استیو وزنیاک شرکت اپل را در گاراژ خانه‌اش تاسیس کرد.

اولین محصول آنها معمولی بود، محصول بعدی بهتر شد.

عرضه کامپیوتر شخصی مک‌اینتاش در سال ۱۹۸۴ یک تحول مهم بود. محصولی که با ماوس کار می‌کرد و ارتباط مردم عادی را با کامپیوتر متحول کرد.

استیو جابز برای افزایش موفقیت اپل، جان اسکالی مدیرعامل پپسی کولا را به عنوان مدیرعامل جدید شرکتش استخدام کرد. تغییری که باعث شد خود او اپل را به خاطر اختلاف‌های مدیریتی در سال ۱۹۸۵ ترک کند.

او از اپل رفت و چند سرمایه‌گذاری دیگر انجام داد، از جمله سرمایه‌گذاری در شرکت پیکسار، تولید کننده انیمیشن داستان اسباب بازی.

او مجددا در سال ۱۹۹۷ به اپل برگشت تا با فکر خلاق و سخت‌گیری کمال‌گرایانه خود این شرکت را از زیر سایه مایکروسافت خارج کند.

اپل در ابتدای فعالیت خود در زمینه تولید کامپیوترهای شخصی فعالیت کرد ولی آنچه که بر اهمیت این شرکت افزود، انقلاب در نحوه دسترسی مشتریان به موسیقی و دیگر محصولات چندرسانه‌ای بود.

اپل پخش کننده الکترونیک آی‌پاد را در سال ۲۰۰۲ روانه بازار کرد.
آی‌پاد که ۲۵۰ میلیون دستگاه از آن به فروش رفته، در کنار فروشگاه موسیقی اینترنتی آی‌تیونز نحوه دسترسی کاربران به محصولات هنری را متحول کرد.

ارزش سهام اپل در ماه اوت به حدود ۳۵۰ میلیارد دلار رسید و این شرکت برای مدت کوتاهی توانست ثروتمندترین شرکت جهان شناخته شود.

مهم‌ترین موفقیت آقای جابز شاید هویتی باشد که برای اپل ایجاد کرد. نحوه بازاریابی او باعث شد سیب گاز زده اپل از نماد یک شرکت تبدیل به نمادی از جایگاه اجتماعی طرفداران آن شود.

استیو جابز رسانه‌ها، ارتباطات و تفریحات الکترونیک را برای بسیاری تغییر داد.

انشتار تصاویر تائید نشده از نیوشا ضیغمی در بهشت زهرا

حسین شاکر — Wed, 21 Sep 2011 14:28:18 GMT

افکار نیوز خبر داده که تعدادی از خانواده های شهدا از صبح پنجشنبه در اعتراض به حرمت شکنی چند بازیگر زن سینما در بهشت زهرا(س) متحصن شده اند. باشگاه خبرنگاران نوشت پس از انتشار تصاویری نامناسب از تعدادی از بازیگران زن سینما که در میان قطعه های شهدا با ژست های خاص و توهین آمیز عکس یادگاری انداخته بودند، فرزند شهید شاکری از اذان صبح (پنج شنبه) در قطعه 53 بهشت زهرا(س) و بر سر مزار پدر شهیدش تحصنی اعتراض آمیز را آغاز کرده است.

از حوالی ظهر امروز تعدادی دیگر از خانواده های شهدا و جوانان نیز به این فرزند شهید پیوسته اند. متحصنین که از این اقدام توهین آمیز چند بازیگر زن سینما خشمگین به نظر می رسند، می گویند از مسئولین مربوطه خواستار رسیدگی به اقدام موهن هستند و هرگز در مقابل چنین توهینی آرام نخواهند نشست.

گفته می‌شود این عکس‌ها چند بازیگر فیلم "زمهریر" از جمله (ن - ض) و (ب - ب) را پشت صحنه فیلم در قطعه شهدا نشان می‌دهد و اخیراً به شکل وسیعی در فضای مجازی و شبکه های اجتماعی منتشر و تکثیر شده است.

نمی دانم چه بگویم درباره عکسی که خودم هم از وجود آن هیچ خبری نداشته‌ام...

نیوشا ضیغمی بازیگر سینمای ایران در یادداشتی گلایه‌های خود را درمورد حواشی ایجاد‌شده برای او در روزهای اخیر بیان کرده است. متن کامل این یادداشت به شرح زیر است:

«نمی‌دانم باید این نوشته را از کجا شروع کنم. همین چند ماه پیش بود که سی‌دی‌های فیلمی قاچاق‌شده از کارهای آقای مهران مدیری را با عکس اینجانب که هیچگونه حضوری در آن نداشتم به طور وسیعی در سطح شهر پخش کردند و شکوائیه‌ای نسبت به این ماجرا برای مطبوعات فرستادم. از نداشتن حریم خصوصی و امنیت در زندگی شخصی هنرمندان گفتم و حالا امروز ماجرایی بدتر از آن برای اینجانب به وجود آمده که دارد برایم دردسرساز می‌شود.

عکسی که به نام اینجانب به همراه یکی دیگر از بازیگران کشورمان در دنیای مجازی منتشر شده و بر اساس آن اتهاماتی را به اینجانب نسبت داده‌اند که اصلا با فضای روحی و کاری‌ام جور در نمی‌آید. نمی دانم چه بگویم درباره عکسی که خودم هم از وجود آن هیچ خبری نداشته‌ام.

باورم نمی شد تا وقتی که عکس را دیدم. انگار خودم بودم اما من که در چنین عکسی حضور نداشته‌ام؟ فکر می‌کنم این هم از معجزه‌های فتوشاپ باشد که می‌تواند هر بلایی سر آدم‌ها بیاورد. می‌گویم بلا چون واقعا بلاست برای منی که همیشه سعی کرده‌ام به دور از حواشی باشم و زندگی کنم.

بارها و بارها روی این ماجرا صحه گذاشته‌ام که کسی که به عنوان الگوی دیگران به حساب می‌آید باید مراقب رفتارهایش باشد. این حرف امروز نیست ماجرایی است که در تمام گفت‌وگوهایی که داشته‌ام به آن اشاره کرده‌ام. همیشه مراقب محترم شمردن همه آدم‌ها بوده‌ام و به دنبال حفظ ارزش‌ها و چه ارزشی بالاتر از احترام به ساحت مقدس شهدا. کسانی که برای بودن ما و مملکتمان جانشان را از دست دادند. کسانی که همه چیز ما و کشورمان بوده و هستند. آن وقت با چه دیدگاهی می‌توان بی‌احترامی یا نه حتی بی توجهی به آن‌ها را توجیه کرد.

خدای من نمی‌دانم باید چه بگویم در‌این‌باره که واقعا زبانم از گفتن قاصر است. قاصرم از حرف زدن در‌این‌باره و جز آه و ناله چیزی نمی‌توانم بگویم. از ماجرایی که سوای بحث‌های دیدگاهی و وجه‌ای که برای اینجانب در میان مردم دارد از نظر روحی به من ضربه می‌زند. اتفاقی که هیچ چیزی جز این نمی‌توانم در موردش بگویم. تنها استمدادی از خداوند منان و طلب یاری از ساحت مقدسش برای اتفاقی که کاملا مشخص است در جهت تخریب اینجانب پیش کشیده شده و چیز دیگری را پی نمی‌گیرد. اتفاقی از پیش برنامه‌ریزی‌شده در جهت تشویش اذهان عمومی.

نمی‌دانم تا کی ما باید جور این ماجراها بکشیم. نمی‌توانم این ماجرا را هضم کنم. برای منی که سینما و مردم تمام عشقم هستند و حتی از سرمایه شخص‌ام برای به حرکت انداختن چرخ‌هایش هزینه کرده‌ام. برای منی که... نمی‌دانم چه بگویم بدجوری بغض کرده‌ام. این قدر که قادر به ادامه گفتن و حتی فکر کردن نیستم. نمی‌دانم. فقط می توانم بگویم مسئولان محترم خواهش می‌کنم فریادم را بشنوید و برای یک بار هم که شده با عوامل راه‌اندازی چنین ماجرایی برخورد کنید تا برای دیگران درس عبرتی باشد که با آبروی مردم اینگونه بازی نکنند. کسانی که هیچ چیز جز نفع خودشان برایشان مهم نیست و برای همین هم دست به هر کاری می‌زنند. کسانی که قطعا خودم هم از مجاری حقوقی برای محاکمه کردنشان اقدام خواهم کرد.»

نظر خود رادر باره این مطلب بنویسید...

حج از دیدگاه شاعران

حسین شاکر — Thu, 15 Sep 2011 11:18:14 GMT

مقدّمه

حج، از فروع دین اسلام است و فرموده خدای چنین است که: چون مسلمانی به استطاعتی در خور ـ که چند و چونش مقرر است ـ رسید، به زیارت خانه خدا برود.

به نظر میرسد که منظور اصلی از این سفر طولانی، سفری در خود، به سوی ایمان کاملتر بوده باشد. تحمل سختیهای راه، با شوق رسیدن به سرمنزل جانان و دیدار یار، با چشم دل، در غوغایی که چون سیلی خروشانتر از تو بستاند و به دریای پرخروش انسانهایی برساند که هر یک از گوشهای آمدهاند و گل عظیم و پر شکوهی را ساختهاند، بیانگر وحدت و یگانگی مسلمانان است.

در باره این حرکت بزرگ، سخن بسیار گفته و نوشته آمده است. در این مقال، سر آن داریم که با دید شاعران گذشته فارسی زبان به حجّ بپردازیم و ببینیم در آثار برخی از این بزرگان، اجتماع الهی حجّ که محل ثبت و بازسازی لحظههای پرشکوه تاریخی، اجتماعی، عاطفی و شخصی است، براستی چگونه ظاهر شده است؟

حجّ در کلام ناصر خسرو

به نظر میرسد نخستین شعر بلندی که درباره حج سروده شده، همان قصیده مشهور ناصر خسرو است.

هر چند که در انتساب این قصیده به ناصر خسرو تردیدهایی مانع از قاطعیت مطلق میشود، امّا به هر حال، تا اینجا و تا امروز، شاعر دیگری را بعنوان سراینده این قصیده معرفی نکردهاند، پس ما هم از آنِ ناصر خسروش میشماریم و به نام او از این قصیده ساده و صریح و پرمعنا، سخن میگوییم:

حاجیان آمدند با تعظیم *** شاکر از رحمت خدای کریم

آمده سوی مکه از عرفات *** زده لبیک عمره از تنعیم

یافته حج و، عمره کرده تمام *** بازگشته به سوی خانه، سلیم

شاعر به استقبال دوستی که در خیل حاجیان از راه رسیده است میشتابد و طی گفتگویی با او، از حج حقیقی تصویری دلپذیر بدست میدهد. تصویری پیراسته از آلودگیها، منیتها، خودپرستیها و دنیا دوستیها، طرحی که شاعر از یک حجّ درست و خدا پسندانه ارائه میدهد، آنچنان دقیق و در عین حال سخت گیرانه است که اگر آن را معیار و ضابطه قرار دهیم شاید بسیاری از زائران خانه خدا، در حجّ خود احساس تردید کنند.

باز گو تا چگونه داشتهای

حرمت همی خواستی گرفت احرام *** چه نیّت کردی اندر آن تحریم

جمله بر خود حرام کرده بدی *** هر چه ما دون کردگار کریم؟

گفت: نی! گفتمش زدی لبیک *** از سر علم و از سر تعظیم؟

میشنیدی ندای حق و جواب *** باز دادی چنانکه داد، کلیم؟

گفت: نی! گفتمش چو در عرفات *** ایستادی و یافتی تقدیم؟

عارف حق شدی و منکر خویش *** به تو از معرفت رسید، نسیم؟

گفت: نی! گفتمش چو میرفتی *** در حرم همچو اهل کهف و رقیم

ایمن از شرّ نفس خود بودی *** وز غم حرقت و عذاب جحیم؟

و از این دست پرسش و پاسخها را تا آنجا که دوست از حج بازگشته شاعر اعتراف میکند که:

صفحه 153

گفت: از این باب هر چه گفتی تو *** من ندانستهام صحیح و سقیم

و شاعر با قاطعیت و صداقت میگوید:

گفتم: ای دوست پس نکردی حج *** نشدی در مقام محو، مقیم

رفته و مکه دیده آمده باز *** محنت بادیه خریده به سیم

گر تو خواهی که حج کنی، پس از این *** همچنین کن که کردمت تعلیم

حجّ در کلام سنایی غزنوی

سنایی غزنوی، شاعر بزرگی که مولانا، مقتدای خود میشماردش، نیز از حج سخن گفته است. قصیده پرشکوه و آهنگین او درباره حج و اشتیاق سفر حج از زیباترین سرودههای او و از شاخصترین قصاید فارسی است.

گاه آن آمد که با مردان سوی میدان شویم *** یک ره از ایوان برون آییم و بر کیوان شویم

راه بگذاریم و قصد حضرت عالی کنیم *** خانه پردازیم و سوی خانه یزدان شویم

طبل جانبازی فرو کوبیم و در میدان دل *** بی زن وفرزند و بی خان و سرو سامان شویم

سنایی آنگاه، حالتهای گوناگونی را که در طی سفر طولانی حجّ، پیش آمدنی است، پیشاپیش حس کرده و به سادگی و روانی باز میگوید:

گاه چون بی دولتان از خاک و خس بستر کنیم *** گاه چون ارباب دولت نقش شاذروان شویم

گاه از ذل غریبی، بار هر ناکس کشیم *** گاه در حال ضرورت یار هر نادان شویم

گاه بر فرزندگان چون بیدلان، واله شویم *** گه ز عشق خانمان، چون عاشقان پژمان شویم

از فراق شهر بلخ اندر عراق، از چشم دل *** گاه در آتش بویم و گاه در توفان شویم

وسپس مراحل و منازل سفر را جابه جا و شهر به شهر، بر میشمارد که این از نظر شناخت مسیر سفر حج، در آن روزگار نیز دارای ارزشی خاص تواند بود.

از زیباترین قسمتهای شعر آنجاست که شاعر به تداعیهای دورو نزدیک از اندیشهای به اندیشه دیگر و از تصویری به تصویر دیگر پل میزند، و در سفر ذهنیاش چون به کربلا

صفحه 154

میرسد، یاد واقعه خونین محرم و شهادت امام حسین ـ ع ـ غمگینش میکند و به یاد یتیمان امام در بادیه اسارت و سرگردانی میافتد و از این یاد، به اندیشه کودکان خود و بستگان دیگرش، نقبی میزند و پیشاپیش، اندوه به جان میخرد.

ببینید مرغ فکر شاعر تا کجا و تا کدام آفاق به پرواز درمیآید:

پای چون در بادیه خونین نهادیم از بلا *** همچو ریگ نرم، پیش باد، سرگردان شویم

زآن یتیمان پدر گم کرده یاد آریم باز *** چون یتیمان روز عید از درد دل گریان شویم

وز پدر وز مادر و فرزند و زن یاد آوریم *** ز آرزوی آن جگر بندان جگر بریان شویم

در تماشاشان نیابیم ار گهی خوش دل بویم *** گرد بالینشان نبینیم ار دمی، نالان شویم

در غریبی درد اگر برجان ما غالب شود *** چون نباشند این عزیزان، سخت بی درمان شویم

تا اینجا، شاعر از شوق سفر و شادی همسفری با مردان و اندوه حضر و رنج همراهی با ناکسان و نادانان، میسراید و این همه هر چه باشند، غم یا شادی، سفر یا حضر، تلخ یا شیرین از آن زندگیاند، امّا مرگ چه، که دوشادوش و گام به گام زندگی باما و بر ماست؟

شاعر ناگهان به اندیشه مرگ نابهنگام میپردازد و از اینجا، شعر اوج دیگری میگیرد، اوجی که در آن، شاعر، ناامیدیها و حسرتهای کسی را تصویر میکند که ناگهان، وقتش در رسیده باشد.

فراموش نکنیم که در روزگار سنایی مرگ در سفر حج، واقعهای سخت محتمل مینمود. راه طولانی، مشقّت سفر و سختیهای مسیر طولانی کعبه که از بیابانهای خشک و بادیههای هول آور میگذشت. سبب میشد که با هر مسافر کعبه اندیشه مرگ همراهی کند، علیالخصوص که معمولا استطاعت مالی در سالهای پیری ممکن میشد و پیری خود چاووش مرگ است.

باشد امیدی، هنوز ار زندگی باشد، ولیک *** آه اگر در منزلی، ما صید گورستان شویم

حسرت آن روز چون بردل همی صورت کشیم *** نا چشیده هیچ شربت، هر زمان، حیران شویم

صفحه 155

آه اگر یک روز در کنج رباطی، ناگهان *** بی جمال دوستان، با خاک ره یکسان شویم

قافله باز آید اندر شهر، بی دیدار ما *** ما به تیغ قهر حق، کشته غریبستان شویم

آری، اندیشه مرگ ملازم همیشگی انسان است و شاعران این ملازمت را گاه مایه خشم و خروشها و پرسش و اعتراضها(خیام) و گاه انگیزه تسلیم نماییها و رضایتهای عاشقانه در برابر معشوق(مولانا) کردهاند و میبینیم که سنایی هم، حتی در لحظههای شوق سفر حج از تنشها و اضطرابهای آن سفر آخرین، مصون نمیماند و ناگهان از حماسه زندگی به مرثیه مرگ میگراید:

دوستان گویند حج کردیم و میآییم باز *** ما به هر ساعت همی، طعمه دگر کرمان شویم

امّا ایمان شاعر به یاری میشتابد و از اضطراب مرگ رهایش میکند. مگر نه که عارفان مرگ را آغاز زندگی حقیقی و نقطه نخستین حرکت به جانب معشوق میدانند، پس سنایی که سر حلقه عارفان است، چرا باید خود را با بیم مرگ آزار دهد؟

امّا شاعر تند به خود میآید و دریغا گویی برخویشتن را در مرگی که هنوز نیامده، بسویی میافکند و پرچم تسلیم و رضای عاشقانه را برمیافرازد.

در بیتهای پایانی از این شعر بلند، شاهد شور و حالی دیگر از شاعریم، شور و حالی که به وی وجد و سَماع میدهد.

ضرب خاص شعر و وزن خوش آهنگش در ابیات پایانی، شخصیّت دیگری میگیرد. گویی شاعر با این وزن و آهنگ دست میافشاند و پای میکوبد و همچنین دست افشان و پای کوبان از سر رضا و خرسندی پای در راه مینهد و به دیدار دوست میرود و با همین حال باز میگردد.

کعبه در کلام افضل الدّین خاقانی

در میان شاعران فارسی گوی، بی شک خاقانی از نظر سرودن کثرت شعر برای کعبه، یگانه است. این شاعر توانا، که فرهنگی غنی و ذهنی پر بار از افکار جوان و تصاویر بکر و تازه دارد، بیش از هر شاعر دیگری در تمجید و ستایش کعبه، شعر ـ و شعر والا ـ عرضه کرده است. در میان قصاید او، نزدیک به ده قصیده است که در رابطه با کعبه سروده شده است(بدون احتساب مطلعهای تجدید شده) و بیشتر این قصاید نیز از سرودههای مشهور و زبانزد خاقانی است، برای مثال قصیده با مطلع:

صفحه 156

زد نفس سر به مهر، صبح ملمع نقاب *** خیمه روحانیان کرد معنبر طناب

وقصیده با مطلع:

شبروان در صبح صادق کعبه جان دیدهاند *** صبح را چون محرمان کعبه عریان دیدهاند

و قصیده دیگری که با این مصرع آغاز میشود:

صبح از حمایل فلک آهیخت خنجرش

که هر سه از امهات قصاید فارسی و از زیباترین سرودههای افضل الدّین خاقانی است. نجّارزادهای که شعرش از غنیترین، زیباترین و غرّاترین شعرهای فارسی است و طبعاً قصاید کعبهای اش نیز از آن زیبایی و غنا و غرّایی، بهره کامل بردهاند.

برخورد او با کعبه، برخوردی شیفتهوار است. شاعر گویی عاشقی است که دیدار معشوق، از خود بی خودش کرده است.

دریای سینه موج زند ز آب آتشین *** تا پیش کعبه، لؤلؤ لالا برآورم

این شیفتگی تابدان حدّ و اندازه است که شاعر مشکل پسند در وصف طبیعت حجاز راه مبالغه میپیماید و آن بادیه سوزان لم یزرع را، بهشتی بهارین میبیند:

گوگرد سرخ و مشک سیه خاک و باد اوست *** باد بهشت زاده زخاک مطهرش

یک از قصاید نفیس خاقانی در مدح کعبه، قصیدهای است به مطلع:

زد نفس سر بمهر صبح ملمّع نقاب *** خیمه روحانیان گشت معنبر طناب

و در این قصیده آهنگین و دلنواز، شیفتگی و اخلاص خود را به کعبه معظمه با تعابیری ناب و مبتکر بیان داشته و از جمله گفته است:

حقّ تو خاقانیا کعبه تواند شناخت *** ز آخور سنگین طلب توشه یومالحساب

مرد بُوَد کعبه جو طفل بُوَد کعبْ باز *** چون تو شدی مرد دین روی ز کعبه متاب

خانه خدایش خدا است لاجرمش نام است *** شاه مربع نشین تازی رومی خطاب

خاطر خاقانی است مدحگر مصطفی *** زان زحقش بیحساب هست عطا در حساب

در وصف کعبه و ذکر مناسک و اعمال و مواقف حج، از رشحات طبع خاقانی است این قصیده که با مطلع دیگر:

سرحدّ بادیه است روان پاش بر سرش *** تریاق روح کن ز سموم معطرش

قصیده دیگری به مطلع:

مقصد اینجاست ندای طلب اینجا شنوند *** بختیانرا زجرس صبحدم آوا شنوند

صفحه 157

به توصیف کعبه و یاد روضه منوره پیامبر اکرم ـ ص ـ اختصاص یافته و نشان میدهد که شاعر گرانمایه چگونه همراه عرشیان بانگ وللّه علی الناس حجّ البیت من استطاع الیه سبیل (1) را لبّیک گفته و خود را در سلک کسانی قرار داده است که آرزو دارند مصداق آیه ان یقولوا سمعنا واطعنا و اولئک هم المفلحون (2) گردند. این اندیشه را در ابیات زیر میبینیم:

عرشیان بانگ وَلِلّهِ عَلَی النّاس زنند *** پاسخ از خلق سَمِعْنا واطَعْنا شنوند

چون جرسدار نجیبان ره یثرب سپرند *** ساربان را همه الحان جرسآسا شنوند

به سلام آمدگان حرم مصطفوی *** اُدْخُلُوها بِسَلام از حرم آوا شنوند

النّبی النّبی آرند خلایق به زبان *** امّتی امتی از روضه غرّا شنوند

این شیفتگی و دلباختگی روحانی بر حرم کعبه که شعر خاقانی را است، موجب شده واژه مبارک کعبه را حتّی آنجا که مستقیماً مدح کعبه مراد او نیست به مناسبتهای گوناگون زینتبخش چکامه خویش سازد چنانکه قصیدهای مـردف به کعبه سروده و شعر خود را با این ردیف مقرون به برکت و شرف گردانیده است، اینک ابیاتی از آن قصیده:

ای در حرمت نشان کعبه *** درگاه ترا مکان کعبه

حق کرد خلیل را اشارت *** تا کرد بنا بسان کعبه

جای قسم و مقام سجده است *** از بهر خواصّ جان کعبه

خاقانی دوبار سفر حج کرد و در بازگشت از دومین سفرش بود که با دیدار مدائن و خرابههای آن متأثر شد و قصیده معروف و با شکوه ایوان مدائن را سرود و در یکی از سفرهای دوگانهاش قصیده حرز الحجاز را در کعبه نوشت و بر سر مزار مطهر نبی اکرم برخواند.

گفتنی است که در بیشتر این قصاید، خاقانی مدح پیامبر اکرمصـ را با ستایش کعبه توأم کرده است، همچون تخلص بسیار هنرامندانه قصیدهای که در آن از ستایش کعبه به مدح پیامبرصـ میپردازد:

بر آستان کعبه مصفا کنم ضمیر *** زو نعمت مصطفای مزکی برآورم

دیباچه سراچه کل، خواجه رسل *** کز خدمتش مراد مهنا برآورم

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

1 ـ آل عمران: 97.

2 ـ نور: 51.

صفحه 158

حق شناسان و قدردانان نیز، این همه هنرمندی و خلوص را بی پاسخ نگذاشتند. مشهور است که یکی از قصاید خاقانی را که در کعبه و در وصف مناسک حج سروده بود به آب زر نبشتند، قصیدهای که با کورة الأسفار و مذکورة الأسحار نام دارد. از شیفتگی خاقانی به کعبه و نگهبانی حرمت خانه خدا از جانب او، همین بس که با همه ارادتی که به حضرت مسیح ـ به سبب مسیحی بودن مادرش ـ دارد، او را از آسمان فرو میکشد و به پاسبانی بام و در کعبه میگمارد:

نشگفت اگر مسیح در آید ز آسمان *** حلقه زنان خانه معمور چاکرش

بل حارسی است بام و در کعبه را مسیح *** ز آنست فرق طارم پیروزه منظرش

کعبه در کلام نظامی

پس از خاقانی، دفتر شاعر معاصرش نظامی را میگشاییم. شاعری زبان آور، به غایت فصیح و استاد در ارائه ترکیبات و تعبیرات بکر و دست نخورده. از نظامی شعری مستقیماً در ستایش کعبه ظاهراً نیامده است امّا، در داستان لیلی و مجنون، از کعبه سخن در میان است. آنجا که پدر و خویشان مجنون، آخرین راه چاره عاشق پاکباخته را در آن میبینند که به خانه کعبهاش برند و درمانش را هم در آن جایگاه مقدس، از خدای مجنون طلب کنند.

نظامی در همین چند بیت، بخوبی کیفیّت اعتقادش را به کعبه روشن میکند و از میزان ارج و عزت این محراب زمین و آسمان نمونهای هر چند اندک بدست میدهد:

چون رایت عشق آن جهانگیر *** شد چون مه لیلی، آسمانگیر

هر روز خفیده نامتر، گشت *** در شیفتگی تمامتر گشت

برداشته دل ز کار او سخت *** درمانده پدر، به کار او سخت

میکرد نیایش از سر سوز *** تا زآن شب تیره بردمد روز

خویشان همه در نیاز با او *** هر یک شده چاره ساز با او

بیچارگیِ و را چو دیدند *** در چارهگری زبان کشیدند

گفتند به اتفاق یکسر *** کز کعبه گشاده گردد این در

حاجتگه جمله جهان اوست *** محراب زمین و آسمان اوست

حج در کلام عطار

صفحه 159

عطار نیز برخوردی از این گونه با حج دارد، غیر مستقیم و ضمنی. در منظومه شیخ صنعان آنجا که مریدان، در کار پیر و مراد خود در میمانند، درماندگیشان بیشباهت به درماندگی پدر و اطرافیان مجنون در کار شیفتگی او نیست. آنها نیز قصد سفر حجاز میکنند و برای آن که شیخ را از عالم شیدایی و دیوانه سری بیرون کشند، به گمان خود، وسوسه زیارت خانه خدا را در جانش میریزند تا هم به گمان خود، از چنگ عشق دختر ترسا، رهایش کنند.

همنشینانش چنان درماندند *** کز فروماندن به جان درماندند

چون بدیدند آن گرفتاری او *** باز گردیدند از یاری او

جمله از شومی او بگریختند *** در غم او خاک بر سر ریختند

بود یاری در میان جمع چست *** پیش شیخ آمد که ای درکار، سست!

میرویم امروز، سوی کعبه باز *** چیست فرمان؟ باز باید گفت راز

یا همه همچون تو، ترسایی کنیم *** خویش را محراب رسوایی کنیم

این چنین تنهایت نپسندیم ما *** همچو تو، زنار بربندیم ما

یا چو نتوانیم دیدت همچنین *** زود بگریزیم بی تو زین زمین

معتکف در کعبه بنشینیم ما *** دامن از هستیت در چینیم ما

شیخ را امّا دل نه چنان از دست رفته است که وسوسه یاران به جای نخستین بازش گرداند. در اینجا، کعبه و دیر تمثیلی از دو قطب مخالف ایمان و کفراند و عطار بی آن که توضیحی دهد با نشان دادن همین تقابل و رویارویی، عظمت کعبه را به رخ میکشد. آخرین تیر ترکش یاران شیخ برای رهاندن او کعبه است و شیخ را این تیر نیز از پای نمیاندازد:

شیخ گفتا من پر درد بود *** هر کجا خواهید باید رفت زود

تا مرا جان است، دیرم جای بس *** دختر ترسام، جای افزای بس

یاران، به کعبه میروند و شیخ را با شیداییاش جا مینهند. در کعبه از دوستان شیخ، یکی ماجرا را میشنود و با مریدان پرخاش میکند که آنچه کردهاید رسم وفاداری نبوده است; زیرا که اگر شیختان زنار بسته بود هم شمایان نیز میباید زنار بر میان میبستید و با او بر دیر میرفتید. این کعبه که آمدهاید نه سفر به جانب حق که دوری از خویشتنتان بوده است. باز گردید و به پیر خود بپیوندید که کعبه شما، هم در آنجاست.

حج و کعبه در کلام مولانا

صفحه 160

پس از سنایی و عطار، نوبت آن است که انعکاس حجّ و کعبه را در شعر مولانا باز نگریم که او خود گفت:

عطار روح بود و سنایی دو چشم او *** ما از پی سنایی و عطار آمدیم

در دفتر دوّم مثنوی ، مولانا داستان حج با یزید را، با همان زبان شیرین و با همان بیان پر راز و رمز نقل کرده است. داستان، خود پیچیدگی خاصی ندارد و بیان مولانا نیز بی تعقید است. پس مطلب توضیح خاصی ندارد. مگر پیغامی که پیر بلخ میگذارد که حج تنها طواف سنگ و گل نیست که طواف دل نیز هست:

سوی مکه شیخ امت با یزید *** از برای حج و عمره میدوید

او به هر شهری که رفتی از نخست *** مر عزیزان را بکردی باز جست

گر دمی گشتی که اندر شهر کیست *** گو بر ارکان بصیرت متکی است

تا آنجا که میگوید:

قصد کعبه کن چو وقت حج بود *** چونکه رفتی مکه هم دیده شود

قصد در معراج دید دوست بود *** در تبع عرش و ملائک هم نبود

همین حالت را مولانا در رویارویی با مسأله حج در دیوان شمس نیز دارد. آنجا هم حج روحانی را توصیه میکند، و در حج جسمانی تنها دلخواه را نمییابد. هر ذرهای از جهان، نشانهای از اوست و دل هر انسان کاملی قرارگاه اوست. پیری که با یزید میبیند، شمس الحق دیگری است در دیاری دیگر، که به اعتقاد مولانا، میتوان دلش را خانه خدا دانست و بر گردش طواف کرد و باور داشت که این حجّ در پیشگاه باری، پذیرفتهتر خواهد آمد; چرا که هم به اعتقاد مولانا، خداوند از هنگامی که کعبه آب و گل بنا شد در آن گام ننهاد، حال آن که مدام در دلهای عارفان و گزیدگان و اولیای خود خانه دارد، پس نه عجب اگر این حج پسندیدهتر و پذیرفتهتر آید. در دیوان شمس نیز حال و احوالها از این دست فراوان است.

حج و کعبه در کلام سعدی

در دفتر سعدی نیز با این شخصیّت کعبه روبروییم. امّا جز این، در بوستان یکی دو حکایت کوتاه نیز میخوانیم که با کعبه و حج در رابطهاند و در دفتر دوم، داستان پیری آمده است که در سفر حج، مغرور عبادتهای خود میشود امّا پیش از آن که ابلیس درون به چاهش فرو کشد، رحمت حق به فریادش میرسد و نجاتش میدهد:

صفحه 161

شنیدم که پیری به راه حجاز *** به هر خطوه کردی دو رکعت نماز

چنان گرمرو، در طریق خدای *** که خار مغیلان نکندی ز پای

به آخر ز وسواس خاطر پریش *** پسند آمدش در نظر کار خویش

به تلبیس ابلیس در چاه رفت *** که نتوان از این خوبتر راه رفت

گرش زحمت حق نه دریافتی *** غرورش سر از چاه برتافتی

یکی هاتف از غیبش آواز داد *** که ای نیکبخت مبارک نهاد!

مپندار اگر طاعتی کردهای *** که نزلی بدین حضرت آوردهای

به احسانی آسوده کردن دلی *** به از الْف رکعت به هر منزلی

و داستان دیگر در دفتر ششم است که البته ارتباط مستقیم با حج و کعبه ندارد امّا به هر حال، سخن از حاجبی است که شانه عاجی به شاعر میدهد و سپس گویا در غیاب به ناسزا، سگش میخواند. سخن از صاحبان دولت است و غرور و مکنت که از حقیقت دورشان میکند، منتهی، شاعر صاحب دولت را این بار از میان حاجیان برگزیده است

حج و کعبه در کلام حافظ

حافظ هم به کرات از حج و کعبه سخن میگوید:

در بیابان گر به شوق کعبه خواهی زد قدم *** سر زنشها گر کند خار مغیلان غم مخور

***

جمال کعبه مگر عذر رهروان خواهد *** که جان زنده دلان سوخت در بیابانش

***

جلوه بر من مفروش ای ملک الحاج که تو *** خانه میبینی و من خانه خدا میبینم

***

ثواب روزه و حج قبول آن کس برد *** که خاک میکده عشق را زیارت کرد

کعبه در کلام جامی

جامی غزلی دارد که به تمامی در حال و هوای کعبه و عشق است. عاشقی، به زیارت کعبه میرود امّا، یاد معشوق یک دم رهایش نمیکند و هم از این روی در همه جا و همه چیز جلوهای از معشوق میبیند. جایجای کعبه به تداعیهای مستقیم و غیر مستقیم یادآور

صفحه 162

نکتهای در باره معشوق و یا پارهای از وجود اوست. حلقه در کعبه، یادآور حلقه گیسوی او و شعار سیاه کعبه یادآور سیاهی موی اوست. این غزل در یکپارچگی و تشکّل، جزو کاملترین و زیباترین غزلهای فارسی است:

به کعبه رفتم و ز آنجا، هوای کوی تو کردم *** جمال کعبه تماشا به یاد روی تو کردم

شعار کعبه چو دیدم سیاه، دست تمنا *** دراز جانب شعر سیاه موی تو کردم

چو حلقه در کعبه به صد نیاز گرفتم *** دعای حلقه گیسوی مشکبوی تو کردم

نهاده خلق حرم سوی کعبه روی عبادت *** من از میان همه روی دل به سوی تو کردم

مرا به هیچ مقامی نبود، غیر تو نامی *** طواف و سعی که کردم به جستجوی تو کردم

به موقف عرفات ایستاده خلق دعا خوان *** من از دعا لب خود بسته، گفتگوی تو کردم

فتاده اهل منا در پی منا و مقاصد *** چو جامی از همه فارغ، من آرزوی تو کردم

خدا از دیدگاه ملا صدرا

حسین شاکر — Wed, 14 Sep 2011 12:47:31 GMT

مکتب ملاصدرا که حکمت متعالیه نامیده می شود، بر اصل «وجود» و تمایز آن از «ماهیت» استوار است. پیش از ملاصدرا فیلسوفان قادر به فهم تفاوت این دو نبودند، اما ملاصدرا مرز این دو مفهوم را به خوبی روشن نمود. بنابر دیدگاه او، بدیهی ترین مسئلهٔ جهان، مسئلهٔ وجود یا هستی است که ما با علم حضوری و دریافت درونی خود آن را درک کرده و نیازی به اثبات آن نداریم. اما ماهیت آن چیزی است که سبب گوناگونی و تکثر پدیده ها می شود و به هر وجود قالبی ویژه می بخشد. همهٔ پدیده های جهان در یک اصل مشترکند که همان «وجود» نام دارد و وجود یگانه است زیرا از هستی بخش (یعنی خداوند یگانه) سرچشمه گرفته، اما ویژگی های هر یک از این پدیده ها از تفاوت میان ذات و ماهیت آن ها حکایت دارد. برابر این دیدگاه، اصل بر وجود اشیاء است و ماهیت معلول وجود به شمار می آید.

ملاصدرا در مخالفت با استادش میرداماد که خود پیرو سهروردی بود، مدعی شد که «وجود» امری حقیقی است و ماهیت امری اعتباری. صدرا درباره حرکت نیز نظریه جدیدی عرضه کرد که به حرکت جوهری مشهور است. تا قبل از آن تمامی فلاسفه مسلمان معتقد به وجود حرکت در مقولات نه گانه عرض بودند و حرکت را در جوهر محال می دانستند. اما صدرا معتقد به حرکت در جوهر نیز بود و موفق شد چهار جریان فکری یعنی کلام، عرفان، فلسفه افلاطون و فلسفه ارسطو را در یک نقطه گرد آورد و نظام فلسفی جدید و مستقلی به وجود آورد

در ادامه مطلب شعری زیبا از استاد را برایتان می نویسم

ملاصدرا می گوید :

خداوند بی‌نهایت است و لامکان و بی زمان

اما به قدر فهم تو کوچک می‌شود
و به قدر نیاز تو فرود می‌آید، و به قدر آرزوی تو گسترده می‌شود،
و به قدر ایمان تو کارگشا می‌شود،

و به قدر نخ پیر زنان دوزنده باریک می‌شود،
و به قدر دل امیدواران گرم می‌شود....
پــدر می‌شود یتیمان را و مادر.
برادر می‌شود محتاجان برادری را.
همسر می‌شود بی همسر ماندگان را.
طفل می‌شود عقیمان را.
امید می‌شود ناامیدان را.
راه می‌شود گم‌گشتگان را.
نور می‌شود در تاریکی ماندگان را.
شمشیر می‌شود رزمندگان را.
عصا می‌شود پیران را.
عشق می‌شود محتاجانِ به عشق را...
خداوند همه چیز می‌شود همه کس را.
به شرط اعتقاد؛ به شرط پاکی دل؛ به شرط طهارت روح؛
به شرط پرهیز از معامله با ابلیس.
بشویید قلب‌هایتان را از هر احساس ناروا!
و مغزهایتان را از هر اندیشه خلاف،
و زبان‌هایتان را از هر گفتار ِناپاک،
و دست‌هایتان را از هر آلودگی در بازار...
و بپرهیزید از ناجوانمردی‌ها، ناراستی‌ها، نامردمی‌ها!
چنین کنید تا ببینید که خداوند، چگونه بر سفره‌ی شما، با کاسه‌یی خوراک و تکه‌ای نان می‌نشیند و بر بند تاب، با کودکانتان تاب می‌خورد، و در دکان شما کفه‌های ترازویتان را میزان می‌کند
و "در کوچه‌های خلوت شب با شما آواز می‌خواند"
مگر از زندگی چه می‌خواهید،
که در خدایی خدا یافت نمی‌شود، که به شیطان پناه می‌برید؟
که در عشق یافت نمی‌شود، که به نفرت پناه می‌برید؟

که در سلامت یافت نمی‌شود که به خلاف پناه می‌برید؟

قلب‌هایتان را از حقارت کینه تهی کنیدو با عظمت عشق پر کنید.

زیرا که عشق چون عقاب است. بالا می‌پرد و دور...

بی اعتنا به حقیران ِ در روح.
کینه چون لاشخور و کرکس است.

کوتاه می‌پرد و سنگین. جز مردار به هیچ چیز نمی‌اندیشد.
بـرای عاشق، ناب ترین، شور است و زندگی و نشاط.

برای لاشخور،خوبترین،جسدی ست متلاشی

درباره سریال خاطرات خون اشام

حسین شاکر — Tue, 13 Sep 2011 14:15:49 GMT

خون‌آشام (ومپایر دایریس) (به انگلیسی: The Vampire Diaries) یک سریال آمریکایی محصول سال ۲۰۰۹ شبکهٔ تلویزیونی سی‌دابلیو است که هم اکنون نیز در حال ساخت می‌باشد و در حال حاضر محبوب‌ترین سریال تلویزیونی برای رده سنی نوجوان (۱۴-۱۹) محسوب می‌شود.^{[نیازمند منبع]}این داستان به شرح خاطرات و اتفاقاتی که برای یک خون‌آشام به نام استفن سالواتوره و یک دختر به نام الینا می‌پردازد که هر دویشان در پایان هر روز به نوشتن خاطرات خود می‌پردازند. به همین دلیل نام این سریال هم دارای یک ایهام است زیرا نام این مجموعه هم می‌تواند بیانگر "خاطرات یک خون‌آشام: یعنی خاطراتی باشد که استفن دربارهٔ خود می‌نویسد" و هم خاطراتی که در باره یک خون‌آشام (توسط الینا) نوشته می‌شود. تاکنون نزدیک به ۲ فصل از این سریال پخش شده‌است.

رده بندی سنی (PG-۱۴ Rated) این سریال، مشاهده این سریال بنا به تأیید بنیاد رده‌بندی محتوای رسانه در آمریکا برای افراد زیر ۱۴ تنها در حضور والدین مورد تأیید است و در غیر این صورت توصیه نمی‌شود.^{[نیازمند منبع]}

کانال سی دابلیو این برنامه تلوزیونی را برای فصل سوم تمدید کرد که از تاریخ ۲۴ شهریور ۱۳۹۰ (۱۵ سپتامبر ۲۰۱۱) پخش خواهد شد.^[

خلاصه فصل یک و دو این سریال جذاب رومی تونید در ادامه مطلب مشاهده بفرمایید

بازیگران اصلی

بازیگر	نقش	توضیحات
نینا دوبرو	الینا گیلبرت/ کاترین	معشوقه و دوست انسان استفن که پس از مدتی مشخص می‌شود همزاد کاترین است.^[۸]
پائول ویسلی	استفن سالواتوره	خون‌آشامی که از سال ۱۸۶۴ میلادی تبدیل به خون‌آشام شده‌است، او دراری شخصیتی مثبت است. او همچنین همواره سعی می‌کند انسان دوستانه زندگی کند و فقط از خون حیوانات تغذبه می‌کند.^[۹]
یان سامرهلدر	دیمن سالواتوره	برادر استفن که برخلاف استفن علاقهٔ زیادی به عمل به غریزه خود (کشتن و تغذیه از خون انسان‌ها) دارد و از زمانی که به واسطهٔ برادرش استفن به یک خون آشام تبدیل شده؛ هدف خود را در زندگی عذاب دادن مردم جهان و به خصوص اذیت کردن برادرش قرار داده‌است.^[۱۰]
استیون آر. مک‌کوئین	جرمی گیلبرت	برادر ناتنی الینا گیلبرت
سارا کنینگ	جنا سامرز	خالهٔ ناتنی الینا گیلبرت
کاترینا گراهام	بانی بننت	دوست الینا گیلبرت که یک ساحره‌است و از قدرت‌های خاصی برخوردار است.

فصل ۱

در قسمت اول این سریال استفن سالواتوره که

یک خون‌آشام است به شهر جدیدی می‌آید و با دختری به نام الینا برخورد می‌کند و عاشقش می‌شود و به همین جهت جهت نزدیکی به او به دبیرستان الینا می‌رود و کم کم رابطه بین او و الینا شکل می‌گیرد اما پس از مدتی برادر استیفن، دیمن پیدا می‌شود و مشکلاتی را به وجود می‌آورد که حتی منجر به این می‌شود که الینا از این راز با خبر شود ولی او با توجه به رفتارهای خوبی که از قبل از استیفن دیده‌است منطقی برخورد می‌کند و سعی می‌کند با این قضیه کنار بیاید، استیفن جریان تبدیل شدنش به خون‌آشام را در سال ۱۸۶۴ را شرح می‌دهد که دختر خون‌آشامی به نام کاترین مسبب این جریان بوده‌است، همچنین دیمن تلاش‌هایی برای بازگردانی کاترین (که ظاهرا او نیز عاشقش بوده‌است) می‌کند که در طی اشتباهی تعداد زیادی خون‌آشام آزاد می‌شوند و مشکلاتی به وجود می‌آیند، در قسمت‌های میانی علت شباهت زیاد الینا به کاترین مشخص می‌شود و آن این بوده که ظاهراً الینا نوهٔ کاترین بوده و او فرزند ناتنی خانوادهٔ گیلبرت بوده‌است، در پایان این فصل کاترین به شهر سابقش بازمی‌گردد

فصل ۲

پس از بازگشت کاترین او درصدد انتقام و اذیت و آزار برادران سالواتوره می‌آید و در همین راستا اتفاقاتی می‌افتد. مشخص می‌شود که کاترین از ابتدا فقط استفن سالواتور را دوست داشته و علاقه‌ای به دیمن ندارد و از طرفی قرن‌ها پیش از سالواتور‌ها با برادرانی به نام‌های کلاوس و الایژا بوده‌است که این دو برادر نخستین خون اشام‌های تاریخ هستند.دیمن پس از فهمیدن این موضوع که بیهوده ۱۵۰ سال در پی یافتن کاترین بوده‌است او را فراموش می‌کند و عاشق الینا می‌شود. کلاوس در صدد شکستن طلسمی برمیاید که مدت‌ها ذهن او را به خود مشغول کرده‌است. او برای این کار به یک همزاد که خون انسان داشته باشد و یک خون‌آشام نیاز دارد و باید مراسم قربانی کردن را انجام دهد.اما دیمن الینا را گاز می‌گیرد تا خون او ناخالص شود. الینا از دست دیمن ناراحت و عصبانی می‌شود.در هر حال الینا تا پیش از مرگ انسان می‌ماند پس کلاوس او و جنا را برای مراسم قربانی کردن انتخاب می‌کند.دیمن در نجات جان مت و کارولاین توسظ تایلر لاک وود گرگینه گاز گرفته می‌شود.جنا در مراسم قربانی کردن می‌میرد اما جان (پدر واقعی الینا) با فدا کردن خود الینا را نجات می‌دهد.دیمن که گرگینه او را گاز گرفته‌است به زودی می‌میرد.پس پیش الینا می‌رود تا از او طلب بخشش کند اما الینا به او می‌گوید که شاید به زمان زیادی نیاز داشته باشد.دیمن به خانه می‌رود و با دراوردن حلقه اش به مقابل افتاب می‌رود تا خودکشی کند.استفن به موقع سر می‌رسد و مانع او می‌شود و با زندانی کردن دیمن در پی پیدا کردن راه درمان می‌گردد.جرمی گیلبرت که مدتی پیش مرده بود هم توسط بانی (دوست دختر جدیدش)که جادوگر است به دنیا باز می‌گردد.الینا متوجه زخمی شدن دیمن می‌شود و پشیمان و ناراحت از دیمن در حال مرگ مراقبت می‌کند.استفن هم با کلاوس معامله می‌کند که در صورت دادن پادزهر به دیمن هرکاری او بخواهد انجام می‌دهد.کلاوس او را وادار به خوردن مقدار زیادی خون می‌کند و از او می‌خواهد که به دنبال او شهر را ترک کند.کاترین پادزهر را برای دیمن می‌برد و جان او را نجات می‌دهد.جرمی هم با روح دو دوست دختر قبلی خود یعنی انابل و ویکی روبرو می‌شود.

خدایا مواظب خودت باش

حسین شاکر — Sun, 04 Apr 2010 11:53:00 GMT

خدا جون مواظب خودت باش چون من فقط تو رو دارم

سلام خدا جون حالت چطوره دلم برات خیلی تنگ شده ما ادما وقتی دلمون تنگ می شه اولین کاری که می کنیم کریه کردنه،دلمون می خواد تنها باشیم و کریه کنیم نمی دونم این هم مثل همه کارامون از قانون و اصل خاصی پیروی نمی کنه ،وقتی دلمون گرفته و یکی باید باشه که دردمون رو بهش بگیم دوست داریم که تنها باشیم همه هم می دونمن که درد و دل کردن می تونه خیلی ارومشون بکنه ولی نمی شه انکار یه چیزی نمی زاده دردهامون رو به زمینی ها بگیم بعدش دومین کاری که می کنیم دوست داریم یه موضوعی باشه که فکر مون رو مشغول کنه یعنی بزنیم تو تریپ بی خیالی خوب این راه حل هم خوبه تا حدودی جواب می ده من همین الانش هم تو تریپ بی خیالی هستم ،سومین راهش اینه که سرت رو بزاری زمین بگیری بخوابی خوب مکه ادم چند ساعت می تونه بخوابه پس این راه خیلی مطمعن نیست

خدا جون وقتی دلت میگیره چیکار می کنی

خدای هر شب با صدای ربنای مادرم از خواب بیدار می شم،نمی دونستم تو دل شب تنهایی با کی داره حرف می زنه این کیه که من نمی تونم ببینمش دورغ نباشه بعضی وقتا به رک غیرتم بر می خورد بزرگ که شدم فهمیدم میزبان مادرم صاحب خونه ای که ما همه مستاجرشیم خوب این چه صاحب خونه ای که اینطوری بذل و بخشش می کنه بماند خوب به قول مادرم خدا خیلی داره

این داشتنت منو دیونه می کنه الان که بزرگ شدم هم تو شناخت تو مشکل دارم یعنی ترسیدم به شما یا راجب شما فکر کنم همیشه حضورت رو احساس می کردم می گفتم اکه اینو بگم دیونه ام می کنه اکه این کار رو بکنم کورم می کنه اکه این راه رو نرم چلاقم می کنه اخه قربونت برم این که نشد خدایی؟

اخه عزیز تو هم که داری کار زمینی یارو می کنی فدات شم دادن با شرط و شروط و ندادن به خاطر مصلحت به نظر من از تو بعیده

یکی را داده ای صد ناز و نعمت یکی را قرص جو اغشته بر خون)خوب الان می رسیم به اینجا که شما یه دنیای دیکه هم برای این زمینی ها و ساکنان اون یکی کرات در نظر گرفتی حالا نمی دونم ما و اون یکی ها تو یه روز باز خواست می شیم یا نه ولی هر چی هست فکر کنم به خاطر این که سرتون شلوغ نشه اول نوبت ماست بعد اون یکی ها

شعری از کارو

حسین شاکر — Sat, 03 Apr 2010 16:20:31 GMT

با سلام خدمت خواننده عزیز به علت چاپ اشتباه قسمتی هایی از این شعر به نام استاد علی شریعتی بر خود لازم دانستم که متن کامل شعر را از شاعر اصلی ان یعنی کارو تقدیم به دوست داران شعر و ادب بنمایم

شب است و ماه می رقصد ستاره نقره می پاشد نسیم پونه و عطر شقایق ها ز لبهای هوس الود زنبق های وحشی بوسه می چیند و من تنهای تنهایم در این تاریکی شب
خدایم آه خدایم صدایت میزنم بشنو صدایم
از زبان کارو فریادت دهم٬ اگرهستی برس به دادم!

خداوندا! اگر روزی از عرشت به زیر آیی
و لباس فقر بپوشی
و برای لقمه نانی غرورت را به پای نامردان بشکنی

زمین و آسمانت را کفر میگویی٬ نمیگویی؟

خداوندا اگر در روز گرماگیر تابستانی
تن خسته خویش را بر سایه دیواری
به خاک بسپاری
اندکی آنطرف تر کاخ های مرمرین بینی

زمین و آسمانت را کفر می گویی٬ نمی گویی؟!
خداوندا اگر با مردم آمیزی
شتابان در پی روزی
ز پیشانی عرق ریزی
شب آزرده و دل خسته
تهی دست و زبان بسته
بسوی خانه باز آیی
زمین و آسمانت را کفر می گویی٬ نمی گویی؟!
خدایا ! خالقا ! بس کن جنایت را
بس کن تو ظلمت را
تو در قرآن جاویدت هزاران وعده دادی
تو خود گفتی که نا مردمان بهشت را نمیبینند
ولی من با دو چشم خویشتن دیدم
که نا مردمان ز خون پاک مردانت هزاران کاخ میسازند
خدایا ! خالقا ! بس کن جنایت را
بس کن تو ظلمت را

تو خود گفتی اگر اهرمن شهوت
بر انسان حکم فرماید تو او را با صلیب عصیانت
مصلوب خواهی کرد
ولی من با دو چشم خویشتن دیدم
پدر با نورسته خویش گرم میگیرد
برادر شبانگاهان مستانه از آغوش خواهر کام میگیرد
نگاه شهوت انگیز پسر دزدانه بر اندام مادر می لرزد
قدم ها در بستر فحشا می لغزد

خدایا ! خالقا ! بس کن جنایت را
بس کن تو ظلمت را
تو خود سلطان تبعیضی
تو خود فتنه انگیزی
اگر در روز خلقت مست نمیکردی
یکی را همچون من بدبخت یکی را بی دلیل آقا نمیکردی
جهانی را اینچنین غوغا نمیکردی

هرگز این سازها شادمنمیسازد
دگر آهم نمیگیرد
دگر بنگ باده و تریاک آرام نمیسازد
شب است و ماهمیرقصد
ستاره نقره می پاشد
من اما در سکوت خلوتت آهسته میگریم
اگر حقاست زدم زیر خدایی....!!!
خدایا ! خالقا ! بس کن جنایت را
بس کن تو ظلمت را
خداوندا تو می گفتی زنا زشت است و من دانم که عیسی زاده طبع زنا زادخداوندیست.
خدایا ! خالقا ! بس کن جنایت را
بس کن تو ظلمت را
زین سپس بادگران عشق و صفا خواهم کرد همچو تو یکسره من ترک وفا خواهم کرد
زین سپس جای وفاچو تو جفا خواهم کرد ترک سجاده و تسبیح و َردا خواهم کرد
گذر از کوی تو چون بادصبا خواهم کرد
هرگز این گوش من از تو سخن حق نشنید مردمان گوش به افسانهَ زاهدندهید
داده از پند به من پیر خرابات نوید کز تو ای عهد شکن این دل دیوانهرمید
شِکوه زآین بدت پیش خدا خواهم کرد
درس حکمت همه را خواندم و دیدم بهعیان بهر هر درد دوایی است دواها پنهان
نسخهَ درد من این بادهَ ناب است بدان کزطبیبان جفا جوی نگرفتم درمان
زخم دل را میِ ناب دوا خواهم کرد
من که هم میخورم و دُردی آن پادشهم بهتر آنست که اِمشب به همانجا بروم
سر خود بر درخُمخانهَ آن شاه نهم آنقدر باده خورم تا زغم آزاد شوم
دست از دامن طناز رهاخواهم کرد
خواهم از شیخ کشی شهره این شهر شوم شیخ و ملاء و مُریدان همه را قهرشوم
بر مذاق همه شیخان دغل زهر شوم گر که روزی زقضا حاکم این شهر شوم
خون صدشیخ به یک مست روا خواهم کرد
زکم و بیش و بسیار بگیرم از شیخ وجه اندوخته ودینار بگیرم از شیخ
آنقدر جامه و دستار بگیرم از شیخ باج میخانهَ اَمرار بگیرماز شیخ
وسط کعبه دو میخانه بنا خواهم کرد
وقف سازم دو سه میخانهَ با نام ونشان وَندَر آنجا دو سه ساقی به مهروی عیان
تا نمایند همه را واقف ز اسرار جهانگِرد هر چرخ به من مهلتی ای باده خواران
کف این میکده ها را زعبا خواهمکرد
هر که این نظم سرود خرٌم و دلشاد بُود خانهَ ذوقی و گوینده اش آباد بُود
انتقادی نبود هر سخن آزاد بُود تا قلم در کف من تیشهَ فرهاد بُود
تا ابد دردل این کوه صدا خواهم کرد
کارو

احمد شاملو

حسین شاکر — Wed, 17 Mar 2010 17:41:38 GMT

احمد شاملو پس از نیما یوشیج یکی از تاثیرگذارترین شاعران در روند تحویل شعر نو ایران است. او با آوردن سبکی نو در شعر به نام « شعر سپید» شعر فارسی را از قید اوزان عروضی آزاد کرد، و با تاکید بر موسیقی درونی کلام نوعی از شعر را ارایه داد که در نثر کهن فارسی ریشه دارد.

احمد شاملو پس از نیما یوشیج یکی از تاثیرگذارترین شاعران در روند تحویل شعر نو ایران است. او با آوردن سبکی نو در شعر به نام « شعر سپید» شعر فارسی را از قید اوزان عروضی آزاد کرد، و با تاکید بر موسیقی درونی کلام نوعی از شعر را ارایه داد که در نثر کهن فارسی ریشه دارد. این شاعر بزرگ در 3 مرداد سال 1379 چشم از جهان فروبست و جامعه ادبی ایران را در داخل و خارج از کشور سوگوار کرد.

پردگیان باغ از پس معجر

عابر خسته را

به آستین سبز

بوسه‌یی می‌فرستند

برگرده باد

گرده بویی دیگر است

درخت تناور

امسال

چه میوه خواهد داد

تا پرندگان را

به قفس نیاز نماند؟

چه انتظار پر تردیدی با شاعر است! چه انتظار خاطر آزاری، در این شعر، با شاعر است و با ما: بوسه‌ی سبز "از پس معجر" و بوی دیگرگون "گرده‌یی"بر "گرده باد" نوید.

میوه باران درختی‌ست، اما اگر این میوه ز قومی باشد تلخ که چینه دان را بگذارد، پرنده را کنج حرمان در امان قفس بس!

تعبیری که از این شعر شاملو دارم انگار که فشرده ذات تمامیت طلب اوست، ذاتی که به اندک یا ناتمام خرسند نمی‌شود: در هنر "همه" می‌خواهد یا "هیچ". شاید به همین سبب است که به تفسیر رضاسیدحسینی از واژه sublime شکوه سخن را به کمال در شعر شاملو مشاهده می‌کنیم.

با چهره احمد شاملو پیش از شاعریش آشنا شدم، کمتر از چهارده سال داشتم که روزی نوجوانی به دبیرستانی آمد که مادرم در خیابان امیریه، کوچه انشا، دایر کرده بود.

اوایل اردیبهشت بود. مسوول امور دفتری دبیرستان میز خود را در گوشه پر سایة حیاط گذاشته بود. از پنجره به حیاط نگاه می‌کردم. نوجوان تازه وارد زیبا بود و برازنده و تلخ! شاید همان « امیرزاده کاشی ها» بود با چشم های بادام تلخش که هنوز در شعر متولد نشده بود. با خانم دفتر دار چند کلمه سخن گفت‌، پاسخی دریافت کرد و بی اعتنا به سوی در حیاط به راه افتاد. ندانستم که بود و چه گفت و چه شنید. چند سال بعد که عکس و شعری از او در یکی از نشریات دیدم، چهره آن نوجوان را به خاطر آوردم. دانستم او احمد شاملو بوده که من نمی‌دانستم روزی روزگاری «بامداد شاعر» خواهد شد.

اگر چه آن دیدار یک سویه و چند لحظه‌یی نمی‌بایست برای من چندان مهم باشد، باری، بر اثر جادوی شعر تا همین لحظه در خاطرم به روشنی برجا مانده است. با این همه از زمانی که او شناخته شد و من نیز به جرگه شاعران در آمدم، تا سالیان آغاز انقلاب 1357 جز در دیدارهای اتفاقی با او معاشر نبودم. بعد از 57 ، اما این دیدارها به دلخواه و بیش از پیش دست داد.

شاملو شاعری مردمی و محبوب است. شعر استوار دیگر، گونه‌اش، صدای گرم و گیرایش به هنگام شعر خواندن، پابرجایی در عقایدش، انسان دوستی و ستم ستیزیش، تعبیر پذیری کلامش که هر کس در آن پیامی یا نشان از واقعه‌یی می‌جوید و همدلی با هموطنانش او را به صورت «غول زیبایی» در آورده که در استوای شب ایستاده است.» در آغاز دهه سی، وقتی شعر « سفر» او را در نشریه‌‌یی خواندم، دانستم که در راهی قدم می‌گذارد که حتی در حیات نیما قواعد نیمایی را در هم می‌ریزد. در این شعر، نخستین گام های عصیان بر اوزان عروضی نیمایی برداشته شده است. زیرا وزن این شعر تلفیقی است از اوزان کامق نیمایی با اوزانی که مخدوش است یا وزن خاصی ندارد. اینک قسمتی از آن را عرضه می‌کنم و زیر مصرعهای مخدوش خط می‌کشم:

در قرمز غروب رسیدند

از کوره راه شرق دو دختر کنار من

تابیده بود و تفته

مس گونه‌های شان،

و رقص زهره که در گود بی ته چشم شان بود

به دیار غرب

ره آوردشان بود

و به ما گفتند:

« با من بیا به غرب !» ...

سه مصراع اول، یعنی از «قرمز غروب» تا «گونه‌های شان» در افاعیل بحر مضارع سروده شده است، اما در مصرع‌های چهارم و پنجم و ششم و هفتم، همه افاعیل در هم ریخته و مغشوش هستند و مصراع هشتم باز به بحر مضارع باز می‌گردد. بقیه شعر نیز با همین تناوب ادامه می‌یابد. شاملو این شیوه را در چند شعر دیگر آزموده، اما به زودی آن را رها کرد و به کلی از خیر اوزان عرضی و نیمایی چشم پوشید و به لحن طبیعی واژه‌ها روی آورد که بعداً درباره آنها مختصر شرحی خواهم نوشت. لازم است گفته شود که منوچهر شیبانی نیز از کسانی بود که ترکیب و تلفیق بحور مختلف عروضی را در شعر نیمایی آغاز کرد. او معتقد بود که در یک قطعة واحد، به تناسب تغییر دورنمایه، باید وزن شعر تغییر کند. اما هیچگاه از اوزان مخدوش استفاده نکرد. بعد از منوچهر شیبانی، فروغ فرخزاد در پاره‌یی از شعرهای تولدی دیگر ( 1342) و ایمان بیاوریم به آغاز فصل سرد ( منتشر پس از خاموشی شاعر در 1345) شیوه به کار گرفتن اوزان مخدوش و تلفیق بحور مختلف را آزمود و در این شیوه موفق‌ترین کارها را به جای گذاشت.

باز گردیم به وزن شعر که اشاره به شعر شیبانی و فروغ را موجب شد. به عقیده من، درخشش و اعتلای شعر شاملو با کناره گیری از اوزان عروضی سنتی و نیمایی آغاز و به تدریج تثبیت شد. وی شعری عرضه کرد که در واقع وزن مشخصی ندارد. اما به هیج روی نمی‌توان آن را مانند نثر، بی لحن خاص، خواند یا یک واژه را از آن برداشت و در جای دیگر گذاشت. شعری ست که نوعی مطنطن خوانی را به راوی خود تحمیل می‌کند. به عنوان نمونه، پاره‌یی از شعر «حرف آخر» را نقل می‌کنم:

نه فریدونم من،

نه ولادیمیرم که

گلوله‌یی نهاد نقطه وار

به پایان جمله‌یی که مقطع تاریخش بود

نه باز می‌گردم من

نه می‌میرم ...

اگر شعر را ادامه دهید، درخواهید یافت که هیچ شعر موزونی توان القای خشم و خروش و ضربت و جدال این شعر را ندارد. انگار که ماجراجویی به ناگاه به شبستان میکده‌یی وارد می‌شود و میزها را واژگون می‌کند و مشت بر در و دیوار می‌کوبد و حریفان را فرار می‌دهد و سرانجام با قاطعیتی که نتیجه پیروزی ست از شبستان خارج می‌شود و طنین سنگین گام هایش سینه شب را می‌شکافد:

... از شما می پرسم، پا اندازان محترم اشعار هرجایی!:

اگر به جای همه ماده تاریخ‌ها، اردنگی به پوزتان بیاویزد با وی چه توانید کرد؟ ...

... من مشت‌های گرانم را

به سندان جمجمه ام

کوفتم

و به سان خدایی در زنجیر

نالیدم

و ضجه‌های من

چون توفات ملخ

مزرع همه شادی‌هایم را خشکاند.

و معذالک

( آدمک های اوراق فروشی!)

و معذالک

من به دربان پرشپش بقعه امامزاده کلاسیسیم

گوسفند مسمطی

نذر نکردم!...

همین الزام مطنطن خوانی بسیاری را معتقد کرد که اگر چه شعر شاملو وزن ندارد، در آن از «موسیقی درونی کلمات» استفاده شده است. این تعبیر نو ساخته و مبهم راه را برای تفسیرهای گوناگون باز می‌گذارد، اما برای هواداران عروضی سنتی و معتقدان شعر موزون کلاسیک یا نیمایی، مبهم و ناپذیرفتنی است، می‌گویند:«موسیفی درونی کلمات کدام است و بیرون آن کدام؟ موسیقی واژه وقتی به گوش می‌رسد که به زبان تلفظ شود، و به هر حال بیرونی ست»!

از طرف ما از دیرباز با این نوع موسیقی کلمات آشنا هستیم.

مناجات خواجه عبدالله، گلستان سعدی، تاریخ بیهقی، تذکره الاولیا عطار و بسیاری دیگر از متون قدیم ما از این موسیقی واژه بر خودارند و شاملو نیز آموختة این نوع متون است و گوش او این موسیقی را به خوبی می‌شناسد. پس از ترکیب و کنار هم نشاندن آنها ناممکن است. بهتر می‌بود که به جای «موسیقی درونی کلمات» موسیقی طبیعی یا «طنین طبیعی کلمات» به کار گرفته می‌شد، زیرا هر واژه به طور طبیعی طنین خاصی دارد و تلفیق و ترکیب هنر شناختی آنها با یکدیگر موسیقی مورد نظر را بوجود می‌آورد. وقتی شاملو می‌گوید: « تکخال قلب شعرم را فرو می‌کوبم من»، همین واژة «من» که در جمله منثور وجودش حشو است، می‌تواند قاطعیتی ضربتی به شعر بدهد که آن را طنینی خاص برخوردار کند، مثل مشتی که پس از آخرین کلام بر روی میز کوبیده شود.

استفاده از طنین طبیعی کلمات و تالیف و تلفیق و جابجایی چیدن و به کار گرفتن اجناس‌های لفظی و صوتی واژه‌ها و حرف‌ها ایجاد تخیل می‌کند. صدا و حالت شکستن، کوبیدن، خروشیدن، جوشیدن، و بسیاری از فعالیتهای انسان یا طبیعت را می‌توان با ایجاد تناسب در ترکیب واژه‌ها عینیت بخشید. شاملو کسی ست که قدرتمندانه از این شگرد سود می‌جوید.

پاره‌های کلامی طنین طبیعی دارند که اگر با دقت در آن ظرفیت‌ها که اشاره کردم تالیف شوند، آهنگی مناسب پدید می‌آورند که عروضی نیست. اما اگر این پاره‌ها تکرار شوند. وزن عروضی به وجود می آورند. بیشتر اوزان تازه من چنین پدید آمده‌اند، اما شاملو توجهی به عروضی کردن این نوع طنین ندارد و تساوی پاره‌های کلامی را نمی‌پسندد. تنها طنین واژه‌ها نیست که شعر شاملو را شاخصیت می‌بخشد. او در دست آوردن تصویر و فضا و موضوع تازه شکارچی نیرومندی‌ست.

وی متنوع ترین موضوع ها را انتخاب می کند، اما در بند موضوع نمی‌ماند و اجازه می‌دهد که شعر آزادانه پیش برود. شهر «نگاه من» چنین آغاز دارد:

سال بد

سال باد

سال اشک

سال شک

سال روزهای دراز و استقامت های کم

سالی که غرور گدایی کرد

سال پست

سال درد

سال عزا

سال اشک پوری

سال خون مرتضی ...

موضوع شعر اعدام مرتضی کیوان و دیگران است، با پیش درآمدی غم انگیز، اما شاملو در بند این آغاز نمی‌ماند. به سیاله‌های ذهن خود اجازه جولان می‌دهد. به عشق ، به زندگی، به گذشته، به معشوق و به خوبی‌های او می‌اندیشد و با شیرین‌ترین لبخند محبوب خود «سال بد» را به پایان می‌رساند. زبان شاملو در این شعر موجز و بسیار تازه است. تنها دو ترکیب تازه «اشک پوری» و «خون مرتضی» حکایت درازی از اعدام‌های آن سال است. وقتی می‌گوید:« بدی شعر شد / سنگ شعر شد / علف شعر شد / دشمنی شعر شد / همه شعرهای خوبی شد /» یک دوران منقلب شده را در سطری بیان می‌کند و این کار هر کس نیست.

مقلدان شاملو فراوان بودند، رهایی از قید وزن و قافیه بسیاری را فریفت، اما هیچکس نتوانست بدیلی برای شعر شاملو بسازد. هنر اصیل نه تقلیدی است و نه تقلید پذیر. آنان که در قالب نیمایی به جایی رسیدند دو نمایه را دیگرگون ساختند. زبان را دیگرگون ساختند. اگر اخوان زبان خراسانی را در قالب نیمایی نمی ریخت هرگز شعری چون « سبز » یا « آنگاه پس از تندر » به وجود نمی آورد.

نیمی از توفیق شاعران در گرو « زبان » و « آوری » ست. شاملو در این فن استاد است. نهایت توانایی او را در دفتر ما قبل آخرینش با نام در آستانه ( 1376 ) می‌توان مشاهده کرد. این دفتر پیرانه سری زبان فاخر را با اندیشه‌یی ژرف و احساسی موثر عرضه می‌کند. شعری را که به هوشنگ گلشیری هدیه شده است، با هم می‌خوانیم:

قناری گفت: کرة ما

کره قفس‌ها با میله‌های زرین و چینه‌دان چینی.

ماهی سرخ سفره هفت سین‌اش به محیطی تعبیر کرد.

که هر بهار

متبلور می‌شود.

کرکس گفت: سیاره من

سیاره بی‌همتایی که در آن

مرگ

ماده می‌آفرین

کوسه گفت: زمین

سفر برکت خیز اقیانوس‌ها

انسان سخنی نگفت

تنها او بود که جامه به تن داشت

و آستین‌اش از اشک‌تر بود.

جامعیت شاملو نیز نکته‌یی‌ست که بر تشخیص و کمال او می‌افزاید: شاملو محقق، نویسنده، قصه نویس، مترجم و منتقد نیز هست. گردآوری کتاب کوچه خدمتی عظیم به فرهنگ توده‌هاست، چیزی که تدوین آن همتی والا می‌خواست. آرزوی تندرستی و عمر دراز برای او دارم تا کار این فرهنگ به انجام برسد و اکنونیان از آن بهره مند شوند و آیندگان بر آن بیفزایند.

حیف که دیر با او الفت گرفتم، همچنین با همسر نازنینش آیدا که واقعاً نیمه مکمل اوست. شاملو کم سخن اما شیرین گفتار و مودب و محفل آراست. سالیان پیری و بیماری در انتظار همگان است و شاملو درگیر و دار این سال‌ها هنوز سیمایی دلپذیر و آرام دارد. موهایش چون کلاف نقره پر پیچ و درخشان، تاج پیشانی بلند اوست. بی اعتنا به دندان‌هایی که در زندان با قنداق تفنگ دژخیمان فرو ریخته است. با صدای گرم و گیرا و کلامی فصیح سخن می‌گوید و همچنان دوست داشتنی و زیباست. فروغ شعر اوست که این چهره را همیشه روشن می‌کند. حتی در دهه هشتم عمر.

ماخذ: اینترنت